Kiến trúc CPU thương mại 2026: x86, ARM, RISC-V và góc nhìn 5G RAN¶
x86 vẫn dẫn server và PC, ARM thống trị mobile và đang vào server, còn RISC-V đi lên từ MCU sang AI và edge. Bài này tóm tắt ba kiến trúc chính, cách chúng được cấp phép, và ý nghĩa với hạ tầng 5G RAN. Số liệu thị phần lấy từ Mercury Research cho Q1 và Q2 2026.
Infographic tóm tắt toàn bài (cập nhật 03/10/2026).
Ba ISA chính¶
x86-64 dẫn server và PC, ARM dẫn mobile, RISC-V mạnh nhất ở MCU và AI/edge.
| Kiến trúc | Ai làm chip | Mạnh ở đâu | Số liệu | Điểm mạnh / yếu |
|---|---|---|---|---|
| x86-64 (CISC, đóng; Intel và AMD sở hữu) | Intel Core, Xeon; AMD Ryzen, EPYC | Server, PC, telecom vRAN | Server Q1 2026 theo units, chỉ tính x86: Intel 66.8%, AMD 33.2% | + Hiệu năng cao, phần mềm đầy đủ nhất. − Tốn điện hơn ARM |
| ARM (RISC, cấp phép IP; Arm Holdings sở hữu) | Apple, Qualcomm, MediaTek, AWS, Nvidia | Mobile, embedded, ô tô | Server 13.2% shipments (Q1 2026); PC client 15.3% (Q2 2026) | + Tiết kiệm điện, nhiều hãng tự thiết kế core. − Phụ thuộc điều khoản của Arm |
| RISC-V (RISC, ISA mở, miễn royalty) | SiFive, Andes, Alibaba T-Head, Espressif | MCU, AI/edge, bộ điều khiển | Dự báo 2031: 35.9 tỷ SoC, doanh thu 318 tỷ USD (SHD Group) | + Mở, tuỳ biến tự do. − Core cao cấp và hệ sinh thái còn non |
Các ISA phụ, mỗi cái một dòng:
- Power và s390x (IBM): doanh nghiệp và mainframe.
- LoongArch, SW64, Elbrus: thị trường nội địa Trung Quốc và Nga.
- Xtensa, ARC, Hexagon: IP nhúng và DSP.
- 8051, AVR, PIC: MCU cũ, đang bị thay dần.
- MIPS, SPARC: cuối vòng đời.
Bản đồ thị trường¶
x86 dẫn server, PC và 5G RAN; ARM dẫn mobile, embedded và ô tô; RISC-V đang lên ở embedded, ô tô và AI. Bảng dưới đây là đánh giá định tính của tác giả, dựa trên các số liệu ở trên.
| ISA | Server | PC | Mobile | Embedded | Ô tô | 5G RAN | HPC / AI |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| x86-64 | Thống trị | Thống trị | — | Ngách | Ngách | Thống trị | Mạnh |
| ARM | Đang lên | Đang lên | Thống trị | Thống trị | Thống trị | Mạnh | Mạnh |
| RISC-V | Ngách | Ngách | Ngách | Đang lên | Đang lên | Ngách | Đang lên |
| ISA khác | Ngách | Ngách | — | Ngách | — | — | Ngách |
Mô hình cấp phép¶
Cách mỗi ISA được cấp phép quyết định ai có thể tự thiết kế chip. Arm thu 4,92 tỷ USD trong năm tài chính FY26 (kết thúc 31/03/2026), trong đó royalty 2,61 tỷ USD và phí license 2,31 tỷ USD.
| Mô hình | Đại diện | Cách hoạt động |
|---|---|---|
| Đóng | x86 | Intel và AMD giữ ISA, khách chỉ mua chip |
| Cấp phép IP | ARM | Trả phí license và royalty trên mỗi chip |
| Mở | RISC-V | ISA miễn phí, tự thiết kế core hoặc mua IP |
| Tự thiết kế core ARM | Apple, Qualcomm, Nvidia | Giữ ISA ARM, tự thiết kế vi kiến trúc |
Xu hướng¶
Bốn thay đổi đáng chú ý nhất trong năm 2026 đều có số liệu đi kèm.
- AMD tăng thị phần server x86: từ 27,2% lên 33,2% theo units trong một năm (Q1 2025 đến Q1 2026); theo doanh thu đạt 46,2%.
- ARM vào server nhờ AI: units server ARM gần gấp đôi so với năm trước, chủ yếu nhờ Nvidia Grace trong rack Blackwell NVL72. UBS dự báo ARM đạt 40–45% units server vào cuối thập kỷ (đây là dự báo).
- PC co lại, ARM giữ đà: shipments desktop giảm hơn 20% so với cùng kỳ năm trước trong Q2 2026 do giá linh kiện, trong khi ARM chiếm 15,3% PC client, mức cao kỷ lục.
- RISC-V đi lên chuỗi giá trị: từ MCU sang AI và edge. SHD Group dự báo 35,9 tỷ SoC RISC-V vào 2031, phần lớn doanh thu đến từ AI SoC.
Góc nhìn 5G RAN¶
Trong vRAN, x86 vẫn là nền chính, ARM xuất hiện chủ yếu qua accelerator của Marvell và Qualcomm, còn RISC-V chưa thấy trong CPU xử lý chính.
| Hướng | Cách làm | Ai dùng |
|---|---|---|
| x86 | Intel Xeon 6 SoC tích hợp vRAN Boost (offload L1) và AMX | Ericsson và Samsung; AT&T, Verizon, Vodafone triển khai |
| ARM | Marvell OCTEON Fusion và Qualcomm Dragonwing X100 làm accelerator, cùng nhân ARM | Nokia và Samsung dùng OCTEON; Nokia đang dịch sang Nvidia GPU |
| RISC-V | Chưa thấy trong CPU vRAN chính | Cần theo dõi (nhận định của tác giả, chưa có nguồn xác nhận) |
Hàm ý cho firmware gNodeB: nên giữ mã portable giữa x86 và ARM, vì các vendor lớn đang tìm cách đa dạng hoá nhà cung cấp CPU.
Kết luận¶
Năm 2026 chưa có kiến trúc thắng tuyệt đối: x86 giữ server và PC, ARM giữ mobile và tăng nhanh ở server, RISC-V là ứng viên ở MCU và AI/edge. Với 5G RAN, điều thực tế nhất là viết phần mềm để chạy được trên cả x86 và ARM.
Nguồn tham khảo¶
Số liệu lấy từ các bài tổng hợp bên dưới, chưa đối chiếu với báo cáo gốc trả phí của Mercury Research. Thị phần tính theo units; ARM server 13,2% tính trên tổng shipments server.
- AMD reaches 46% of server x86 CPU revenue, Tom's Hardware: Mercury Research Q1 2026, server x86.
- AMD takes a third of server CPU market, The Register: ARM server 13,2%, Nvidia Grace.
- AMD crosses 30% client CPU market share, TechSpot: Mercury Research Q2 2026, PC client.
- CPU Market Share Q2 2026, Basic Tutorials: ARM client 15,3%.
- AMD claws back ground against Intel, TweakTown: desktop Q2 2026.
- AMD and ARM extend server market gains, Yahoo Finance (UBS): dự báo ARM server.
- SHD Group 2026 RISC-V forecast, RISC-V International: 35,9 tỷ SoC vào 2031.
- Arm FY26 results, Yahoo Finance: royalty và license.
- RAN silicon rethink, IEEE ComSoc Tech Blog: Nokia, Marvell, Samsung, Intel.
- Processor diversification in vRAN, Fierce Network: Ericsson, Nokia, Qualcomm.
- Intel outlines CPU-driven case for telecom, EE Times: Xeon 6 SoC, vRAN Boost.